ሰባተኛው የመስቀል ጦርነት በግብፅ ላይ

ለሰባተኛው ዘመቻ ምክንያቶች
ከ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ በአውሮፓ የተንሰራፋው ሀሳብ ግብፅ ኃይሏን እና ኃይሏን እስካቆየች ድረስ የመስቀል ጦርነት ስኬታማ የሚሆንበት እና እየሩሳሌምን ከሙስሊሞች እጅ የምትመልስበት ምንም አይነት መንገድ አልነበረውም በ642 ሂ/1244 ዓ.ም በንጉሥ አል ሳሊህ አዩብ እጅ ከመስቀል ጦረኞች እጅ ለሁለተኛ ጊዜ ወስዳለች። በ635 ሂጅራ ንጉስ አል ካሚል ከሞተ በኋላ ፍራንካውያን የኢየሩሳሌምን ግንብ መልሰው ገነቡ ይህም ማለት በ626 ሂ/1229 ዓ.ም ንጉስ አል ካሚል ከእነርሱ ጋር የተፈራረመውን በነሱ እና በሙስሊሞች መካከል የተደረሰውን ስምምነት እና የእርቅ ስምምነት አፍርሰዋል። ሙስሊሞች ከበው ወረሯት እና በ637 ሂጅራ/1240 ዓ.ም ምሽጉን አወደሙ ይህም ማለት አል ካሚል እየሩሳሌምን ካስረከበ በኋላ ለአስራ አንድ አመታት ያህል በመስቀላውያን እጅ ቆይቷል ማለት ነው። በ646ኛው ሂጅራ/1248 ዓ.ም የሊዮን ሃይማኖታዊ ጉባኤ በግብፅ ላይ የክርስቲያን ምዕራባውያን በርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ኢኖሰንት አራተኛ እና በፈረንሳዩ ንጉሥ ሉዊስ ዘጠነኛ መካከል በማስተባበር ያዘጋጁት ዘመቻ፣ በሉዊስ ዘጠነኛ የሚመራው ሰባተኛው የክሩሴድ ጦርነት ያደረሰው በዚህ ምክንያት ነበር።

ያልተፈጠረ ህብረት
የዘመቻው አላማ ኢየሩሳሌምን መልሶ መያዝ ወይም ግብፅን መምታት ብቻ ሳይሆን ጠቃሚ የጦር ሰፈር እና የኢየሩሳሌም ቁልፍ በመሆኗ ነበር። እንዲሁም የራቀ ዓላማን ያነጣጠረ ነበር፡ በመስቀል ጦረኞች እና በሞንጎሊያውያን መካከል የክርስትና እና የአረማውያን ጥምረት በመፍጠር በአንድ በኩል በግብፅ እና በሌቫን የነበረውን የአዩቢድ መንግስት የሚያፈርስ እና እስላማዊውን አለም ከምስራቅ እና ከምዕራብ በመክበብ በሌላ በኩል።
የጳጳሱ እቅድ የተመሰረተው በሜዲትራኒያን ባህር ዳርቻ ላይ ሆነው የአረብ ክልልን ባጠቁት የመስቀል ጦርነት እና ወታደራዊ ፕሮግራማቸውን የጀመሩት በወቅቱ በሜዲትራኒያን ባህር ምሥራቃዊ ተፋሰስ ውስጥ በጣም አስፈላጊ የሆነውን ዴሚታንን በመያዝ ነበር። በተመሳሳይ ጊዜ የሞንጎሊያውያን ጦር በኢስላሚክ ክልል ላይ ጥቃት ለመሰንዘር ከምስራቅ ይጎርፉ ነበር። አረመኔዎቹ የሞንጎሊያውያን ጦር ኢስላማዊውን ዓለም ምስራቃዊ ክፍል መውረር ችሏል።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ኢኖሰንት አራተኛ ይህንን ግብ ለማሳካት ሁለት ኤምባሲዎችን ወደ ሞንጎሊያውያን ልከዋል, ነገር ግን የስኬት ዘውድ አላገኙም. የሞንጎሊያውያን ታላቁ ካን ሌሎች ሃሳቦች ነበሩት። ለርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳቱ ሉዓላዊነቱን እንዲያውቅ እና ለእሱ እና ለአውሮፓ ነገሥታት መገዛቱን እንዲያውጅ መልእክት ላከ። እንደ ታታሮች ታላቅ ካን እና የአለም ሁሉ ጌታ አድርጎ በመቁጠር ሁሉንም የአውሮፓ ነገስታት ወደ ፍርድ ቤቱ እንዲያመጣላቸው ጠየቀው።
የክሩሴደር-ሞንጎሊያ ህብረት ፕሮጀክት ውድቀት ምንም ለውጥ አላመጣም። የክሩሴድ ጦርነት በ646 ሂ/ወ/1248 ዓ.ም ከፈረንሣይ ወደብ ማርሴይ ወደ ቆጵሮስ ደሴት በመርከብ በመርከብ በመጓዝ ለተወሰነ ጊዜ ቆየ። ከዚያም በ647 አመተ ሂጅራ/1249 ዓ.ም የፀደይ ወቅት ከዚያ ተነስታ በጥሩ ሁኔታ ተዘጋጅታ ወደ ግብፅ የባህር ዳርቻ ሄደች። የወታደሮቹ ቁጥር ወደ ሃምሳ ሺህ የሚጠጋ ወታደሮች ደርሶ ነበር, በግንባር ቀደምትነት የፈረንሣይ ንጉሥ ወንድማማቾች ቻርለስ ኦቭ አንጁ እና ሮበርት ኦቭ አርታድ ነበሩ.

ዝግጅት እና መሳሪያዎች
አል-ሳሊህ አዩብ በሌቫንት ውስጥ እያለ የዚህን ዘመቻ ዜና አወቀ። በቆጵሮስ ስለተሰባሰቡት የመስቀል ጦርነቶች እና ግብፅን ለመውረርና ለመያዝ መዘጋጀታቸውን ሰማ። ታምሞ ወደ ግብፅ ተመልሶ ወታደራዊ ጉዳዮቹን ማዘጋጀት ጀመረ።
አል ሳሊህ አዩብ የዳሚታ ከተማ ግብፅን ለመውረር የመስቀል ጦረኞች ተመራጭ መንገድ እንደምትሆን ባወቀ ጊዜ ሠራዊቱን በስተደቡብ በኩል በ"አሽሙም ታናህ" በሰሜን ግብፅ አሁን "አሽሙን አል-ሩማን" እየተባለ በሚጠራው ስፍራ ሰፈረ። ከተማይቱን እንድትመሸግም አዘዘ እና በልዑል ፋክር አል-ዲን ዩሱፍ የሚመራ ጦር ወደ እሷ ላከ እና ጠላት ወደ ባህር ዳርቻ እንዳያርፍ በምዕራባዊ የባህር ዳርቻዋ እንዲሰፍር አዘዘው። በዚያም በከተማይቱ ትይዩ ሰፈረ፤ አባይም በእርሱና በእሷ መካከል ነበረ።
የመስቀል ጦር መርከበኞች በግብፅ ውሃ በዳሚታ 20ኛው ሰፈር 647 ሂ/ ሰኔ 1249 ደረሱ። በማግስቱ የመስቀል ጦረኞች በአባይ ወንዝ ምዕራባዊ ዳርቻ ላይ አረፉ። በእነሱ እና በሙስሊሞች መካከል ፍጥጫ ተፈጠረ፣ከዚያም ልዑል ፋክር አል-ዲን እና ከተማይቱን በመጠበቅ የተያዙ ወታደሮቻቸው አሽሙም ተናህ ወደሚገኘው የሱልጣኑ ካምፕ ሄዱ።
የደሚታ ሰዎች ጦር ሰራዊቱ መውጣቱን ሲያዩ በፍርሃትና በድንጋጤ ሸሽተው ምዕራባዊ ባንክን ከደሚታ ጋር የሚያገናኘውን ድልድይ ቆሞ ለቀቁ። የመስቀል ጦረኞች ከተማዋን ተሻግረው በቀላሉ ከተማዋን ያዙ። ስለዚህም ዴሚታ ያለ ጦርነት በሰባተኛው የመስቀል ጦርነት ኃይሎች እጅ ወደቀች።
አል-ሳሊህ አዩብ የዴሚታ መውደቅ ዜና በህመም እና በንዴት ተቀላቀለ። ብዙ የሚሸሹ ባላባቶች እንዲዘዋወሩ አዘዘ እና ልዑል ፋክር አል-ዲንን በቸልተኝነት እና በድክመቱ ወቀሰው። ካምፑን ወደ ማንሱራ ከተማ ለማዛወር ተገደደ። የጦር መርከቦች በአባይ ወንዝ ላይ ወደ ከተማዋ ሰፍረው ነበር፣ እና ከሌቫን እና እስላማዊ መግሪብ የተሸሹ የሙጃሂድ ቡድኖች ወደ ከተማዋ ይጎርፉ ነበር።
ጉዳዩ በሙስሊሙ ፈዳየን የመስቀል ጦርነት ካምፕ ላይ የከፈቱት ወረራ እና የእጃቸውን የሚያገኙትን ሁሉ በማፈን ብቻ የተወሰነ ነበር። ለመደነቅ እና ለመደነቅ የሚረዱ ዘዴዎችን ቀየሱ። ከእነዚህ ምሳሌዎች አንዱ ሙስሊም ሙጃሂድ አረንጓዴ ሐብሐብ ፈልቅቆ፣ ጭንቅላቱን ወደ ውስጥ አስገብቶ ከዚያም ወደ መስቀላው ካምፕ እስኪጠጋ ድረስ ወደ ውኃው ውስጥ መግባቱ ነው። አንዳንድ ተዋጊዎች በውሃው ላይ የሚንሳፈፍ ሐብሐብ መስሏቸው፣ ሊለቅም ሲወርድ ሙስሊሙ ፈዳየን ነጥቆ እስረኛ አድርጎ አመጣው። የመስቀል ጦርነት እስረኞች ሰልፍ በካይሮ ጎዳናዎች መበራከቱ የህዝቡን ጉጉት በጨመረ እና የታጋዮቹን ሞራል ወደ ሰማይ ከፍ እንዲል አድርጓል።
ይህ በንዲህ እንዳለ የግብፅ ባህር ሃይል ወራሪ ሃይሎችን ከበባ እና በዳሚታ ያለውን የአቅርቦት መስመር ቆርጧል። ይህ ሁኔታ ጉዞው ከደረሰ በኋላ ለስድስት ወራት የቀጠለ ሲሆን ሉዊስ ዘጠነኛው የወንድሙ Count de Poitiers በዳሚታ መምጣትን እየጠበቀ ነው። እንደመጣም ንጉሱ የጥቃት እቅድ ለማውጣት የጦር ሸንጎ አደረጉና ወደ ካይሮ ለመዝመት ወሰኑ። ሠራዊታቸውም ቅዳሜ ሻዕባን 12 ቀን 647 ሂጅራ/ህዳር 20 ቀን 1249 ዓ.ም ከደሚታ ተነስተው መርከቦቻቸው በአባይ ቅርንጫፍ ላይ ከጎናቸው ሄዱ። የመስቀል ጦር ሰራዊት በዳሚታ ቀረ።

የንጉሥ አል-ሳሊህ ሞት
የመስቀል ጦርነት በተፋፋመበት ወቅት ንጉስ አስ-ሷሊህ አዩብ በ647 ሂጅራ /ህዳር 22/1249 ዓ/ም ሻዕባን አስራ አምስተኛው ሌሊት ላይ አረፉ። ባለቤታቸው ሻጃራት አል ዱር በሙስሊሞች መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት በመፍራት የሞቱን ዜና ከደበቀች በኋላ የመንግስትን ጉዳይ ተረክባለች። በተመሳሳይም የእንጀራ ልጇ እና አልጋ ወራሽ ቱራን ሻህ በኢራቅ ድንበር አቅራቢያ የሚገኘውን ሂስን ካይፋን ለቆ ወደ ግብፅ እንዲመለስ እና አባቱን በመተካት ወደ ዙፋን እንዲሸጋገር የሚገፋፋ መልእክት ላከች።
የንጉሥ አስ-ሳሊህ አዩብ ሞት ዜና ለመስቀል ጦር ሾልኮ ስለወጣ መንቀሳቀስ ጀመሩ። ከደሚታ ተነስተው በናይል ምስራቃዊ ዳርቻ ወደ ደሚታ ቅርንጫፍ ወደ ደቡብ ዘመቱ መርከቦቻቸውም በአባይ ወንዝ አብረዋቸው ሲጓዙ ዛሬ “ትንሹ ባህር” በመባል የሚታወቀው አሽሙም ባህር ወይም ቦይ እስኪደርሱ ድረስ። በቀኛቸው የአባይ ቅርንጫፍ ሲሆን ከፊት ለፊታቸው ደግሞ በመንሱራ ከተማ አቅራቢያ ከሚገኙት የሙስሊም ካምፖች የሚለያቸው አሽሙም ካናል ነበር።
ሰልፉን ለመቀጠል የመስቀል ጦረኞች የዳሚታ ቅርንጫፍን ወይም የአሽሙም ካናልን መሻገር ነበረባቸው። ሉዊስ IX ቦይውን መርጦ በአንዳንድ ከዳተኞች እርዳታ ተሻገረ። መስቀላውያን ካምፓቸውን እንደወረሩ ሙስሊሞች አያውቁም ነበር። በግብፅ ወታደሮች መካከል ድንጋጤ ተስፋፋ፣ እና በሮበርት አርቶይስ የሚመራው የመስቀል ጦር ከማንሱራ በሮች አንዱን ወረረ። ከተማይቱ ውስጥ ገብተው ተሳክቶላቸው ግብፃውያንን ቀኝ እና ግራ መግደል ጀመሩ ጠባቂያቸው ራሱ የሱልጣኑ ቤተ መንግስት ደጃፍ እስኪደርስ ድረስ። በከተማው ጎዳናዎች ላይ ተዘርግተው ህዝቡ ድንጋይ፣ ጡብ እና ቀስት ይወረውርባቸው ጀመር።
በዚህ ሁኔታ ውስጥ እያሉ ድሉ በእጃቸው እንዳለ በማሰብ፣ እውነት እንጂ ቅዠት እንዳልሆነ በማሰብ፣ በዚህ ስኬትና ድል ነፍሳቸውን አጽናንቶ፣ “በበይባርስ አል-ቡንዱቅዳሪ” የሚመራው የባህር ማምሉኮች በየካቲት 14/2009 ዓ.ም በደስታና በእብሪታቸው ላይ እያሉ መስቀላውያንን አጠቁ። ዓ.ም. ድላቸው ወደ ሽንፈት ተቀየረ እና ማምሉኮች እራሱ ቆንጅ አርቶይስን ጨምሮ ጠራርገው እስኪጨርሱ ድረስ ብዙ ገደሏቸው።
በማንሱራ ጦርነት ማግስት የግብፅ ጦር ዋና አዛዥ የነበረው ልዑል ፋሪስ አል ዲን አክታይ የንጉሱ እንደሆነ በማመን የአርቶይስን ኮት ሲቆጥሩ ለመኮንኖቹ አሳያቸው። የንጉሱ ሞት በመስቀል ጦረኞች ላይ አፋጣኝ ጥቃት እንደሚያስፈልግ አስታወቀ፤ ይህንንም በማስረዳት፡- “ንጉሥ የሌለው ሕዝብ ጭንቅላት የሌለው አካል ነው ከእርሱም ምንም አደጋ የለውም። ስለዚህም የመስቀል ጦርን ያለምንም ማመንታት እንደሚያጠቃ አስታወቀ።
አርብ ጎህ ሲቀድ የዙልቂዳህ 8ኛ ቀን 647 ሂጅራ / የካቲት 11 ቀን 1250 የግብፅ ጦር በፍራንካውያን ካምፕ ላይ ጥቃት መሰንዘሩን ቢጀምርም ንጉስ ሉዊስ ከባድ ኪሳራ ደርሶበታል ። ስለዚህም ሁለተኛው የማንሱራ ጦርነት ተጠናቀቀ። ይህ ጦርነት ነው የመስቀል ጦረኞች በቦታቸው መቆየት እንደማይችሉ እና ጊዜው ሳይረፍድ ወደ ዳሚታ ማፈግፈግ ነበረባቸው።
ቱራን ሻህ እና እቅዱ
ከዚህ ጦርነት በኋላ ቱራን ሻህ በ23ኛው ዙልኪዳህ 647 ሂጅራ / የካቲት 27 ቀን 1250 ዓ.ም እስኪደርስ ድረስ ብዙ ቀናት አላለፉም። የሠራዊቱን አዛዥ ወስዶ ንጉሥ ሉዊስ ዘጠነኛን የፈረንሳይን የማፈግፈግ መስመር በመቁረጥ እንዲገዛ ለማስገደድ ዕቅድ ማዘጋጀት ጀመረ። በርካታ የተበታተኑ መርከቦች በግመሎች ተጭነው በአባይ ወንዝ ላይ ከሚገኘው መስቀለኛ መስመር ጀርባ እንዲጫኑ አዘዘ።
በዚህ መንገድ የግብፅ መርከቦች ስንቅና ምግብ የጫኑትን የመስቀል ጦር መርከቦችን ለማጥቃት፣ ለመያዝ እና በመርከቧ ላይ ያሉትን ለመያዝ ችለዋል። ይህም የፈረንሳዮች ሁኔታ መባባስ፣ በካምፓቸው ረሃብ እየተከሰተ፣ በወታደሮች መካከልም በሽታና ወረርሽኞች ተስፋፋ። ሉዊስ ዘጠነኛ በመቀጠል ኢየሩሳሌምን እና አንዳንድ የሌቫን የባህር ዳርቻ መሬቶችን ለወሰዱት መስቀላውያን ዕርቅ እና የዳሚታ እጅ እንዲሰጥ ጠየቀ። ግብፆች ይህንን እምቢ ብለው ጂሃዱን እንዲቀጥሉ አጥብቀው ጠየቁ።
የመስቀል ጦረኞች ጨለማን ተገን አድርገው ወደ ዳሚታ ከመውጣት ውጪ ሌላ አማራጭ አልነበራቸውም። ንጉሱ የአሽሙም ካናል ድልድይ እንዲነሳ አዘዘ፣ ነገር ግን ቸኩለው ድልድዩን መቁረጥ ረሱ። ግብፆች ወዲያው እሮብ ሙሀረም 3 ቀን 648 ሂጅራ/አፕሪል 1250 ዓ.ም. መስቀላውያንን አሳድደው እስከ ፋራስኩር ድረስ አሳደዷቸው ከየአቅጣጫው እየከበቧቸው እንደ ነጎድጓድ ወጉዋቸው። ከአሥር ሺሕ በላይ ገድለው በአሥር ሺዎች የሚቆጠሩ ማረኩ። ከእስረኞቹ መካከል ከማንሱራ ከተማ በስተሰሜን በሚገኘው "ሚንያ አብዱላህ" መንደር ውስጥ ተይዞ የነበረው ንጉስ ሉዊስ IX እራሱ ነበር። ወደ ዳኛ ፋክር አል-ዲን ብን ሉቅማን ቤት ተዛውሮ እስረኛ ሆኖ ቆየ። ንጉስ ሉዊስ ዘጠነኛ እራሱን ከግዞት ለማዳን ከባድ ቅድመ ሁኔታዎች ተጥሎባቸው የነበረ ሲሆን ከነዚህም መካከል እራሱን በስምንት መቶ ሺህ የወርቅ ዲናር መቤዠት ሲሆን ግማሹን ወዲያውኑ እና ግማሹን ወደፊት በግብፅ ላይ ላደረሰው ጉዳት ማካካሻ ይሆናል። ቱራን ሻህ የመስቀል ጦሩን እስረኞች እስከ… ድረስ ማቆየት ነበረበት። የቀረው ቤዛ ተከፍሏል፣ የሙስሊም እስረኞችን መፍታት፣ የዲሚታ ለሙስሊሙ እጅ መስጠት፣ በሁለቱ ወገኖች መካከል የአስር አመት ድርድር እና እንደገና ወደ ግብፅ ላለመመለስ ቃል ተገብቷል። ግማሹ ቤዛው በችግር የተሰበሰበ ሲሆን ንጉሥ ሉዊስ ዘጠነኛ ከእስር ተፈትተው ግብፅን ለቀው እንዲወጡ ተፈቀደላቸው። ወደ አከር ተጓዘ ከዚያም ወደ አገሩ ተመለሰ.

የመስቀል ተዋጊው ታሪክ ጸሐፊ ማቲው ፓሪስ፣ የመስቀል ጦረኞች በግብፅ ከተሸነፉ በኋላ የተሰማቸውን ስቃይ መጠን ሲገልጽ እንዲህ ብሏል:- “የክርስቲያን ሠራዊት በሙሉ በግብፅ ተቀደደ፣ ወዮ! የፈረንሳይ መኳንንት፣ ናይትስ ሆስፒታሎች፣ የቅድስት ማርያም ቴውቶኖች እና የቅዱስ አልዓዛር ፈረሰኞችን ያቀፈ ነበር” ብሏል።

ሰባተኛው የመስቀል ጦርነት በግብፅ ላይ የመጨረሻው ታላቅ የመስቀል ጦርነት ሲሆን መስቀላውያን ኢየሩሳሌምን መልሰው መያዝ አልቻሉም። ይህ ድል የመስቀል ጦርነትን በጀግንነት የተቃወሙት ባህሪ ማምሉኮች በግብፅ በአዩቢድ ግዛት ፍርስራሾች ላይ ግዛታቸውን እንዲመሰርቱ መንገድ ጠርጓል። ይህ ድል ከአንድ ወር በኋላ ብቻ ማምሉኮች ቱራን ሻህን ገድለው ሻጃር አል ዱርን የግብፅ ሱልጣና አድርገው ሾሙ። ይህ በግብፅ እና በሌቫንት የማምሉክ ሱልጣኖች ዘመን መባቻ ነበር።

ለምን ታላቅ ነበርን።

በታምር በድር የተጻፈው መጽሐፍ (የማይረሱ ግዛቶች) ከአዩቢድ ግዛት ምዕራፍ የተወሰደ