ሱሌይማን ግርማ

ሱለይማን በመገናኛ ብዙኃን እንደሚያስተዋውቁን ደስታ ውስጥ አልተዘፈቁም። ይልቁንም ፍትሃዊ ገዥ፣ ገጣሚ፣ ካሊግራፈር እና አረብኛን ጨምሮ የበርካታ የምስራቅ ቋንቋዎች ባለቤት ነበር። መገንባትና መገንባትን ይወድ ነበር, እናም ለአላህ ብሎ ጂሃድን ይወድ ነበር. የእሱ እውነተኛ ታሪክ እነሆ።

እሱ ሱለይማን ነው፣ የሰሊም ልጅ፣ በምዕራቡ ዓለም ደግሞ ግርማ ሞገስ ያለው ሱለይማን ይባላል። እሱ በጣም ታዋቂ ከሆኑ የኦቶማን ሱልጣኖች አንዱ ነው። ከ9261 TP5T ጀምሮ ለ48 ዓመታት በመግዛት የረዥም ጊዜ የኦቶማን ሱልጣን አድርጎታል።
ሱልጣን ሱሌይማን ግርማ በኦቶማን ኸሊፋ የስልጣን ጫፍ ላይ አርባ ስድስት አመታትን አሳልፈዋል። ግዛቷ ከዚህ በፊት ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ በመስፋፋት ስልጣኑን በአለም ሶስት አህጉራት ላይ ባሉ በርካታ ሀገራት ላይ አስፍቷል። ክብሯ መላውን ዓለም ያዳረሰ ሲሆን በአገሮች እና በመንግሥታት የተዋበች የዓለም መሪ ሆነች። ስርዓቶች እና ህጎች ኢስላማዊ ህግን ሳይጥሱ ህይወትን በትክክለኛ እና በስርአት ለማስተዳደር የሄዱ ሲሆን ይህም ኦቶማኖች በሁሉም የግዛታቸው ክፍል ሊያከብሩት እና ሊያከብሩት ይችሉ ነበር። ጥበባት እና ስነ-ጽሁፍ ምጡቅ፣ እና አርክቴክቸር እና ግንባታ በዝተዋል።

የእሱ አስተዳደግ
አባቱ ሱልጣን ሰሊም 1 እና እናቱ ሃፍሳ ሱልጣን ትባላለች፣ የክሬሚያው የመንጉሊ ካራኒ ካን ሴት ልጅ። እ.ኤ.አ. በ900 ሂጅራ/1495 ዓ.ም አባቱ አስተዳዳሪ በነበሩበት ጊዜ ሱሌይማን ግርማ በትራብዞን ተወለደ። በጣም ይንከባከበው ነበር፣ ሱለይማንም እውቀትን፣ ስነ-ጽሁፍን፣ ዑለማዎችን፣ የፊደሎችን እና የህግ ሊቃውንትን አፍቃሪ አደገ። ከልጅነቱ ጀምሮ በቁም ነገር እና በክብር ይታወቅ ነበር።

የስልጣን ስልጣኑን መረከብ
ታላቁ ሱልጣን ሱለይማን የከሊፋነት ስልጣንን የተቆጣጠሩት አባቱ ሱልጣን ሰሊም 1ኛ ከሞቱ በኋላ በ9 ሻውል 926 ሂጅራ / መስከረም 22 ቀን 1520 ዓ.ም. የመንግስትን ጉዳይ መምራትና ፖሊሲውን መምራት ጀመረ። ንግግሩን በቅዱስ ቁርኣን አንቀጽ ይጀምራል፡- “እርሱ ከሱለይማን ነው፤ እርሱም በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ በጣም አዛኝ በሆነው። ሱልጣኑ በስልጣን ዘመናቸው ያከናወኗቸው ስራዎች ብዙ እና በመንግስት ህይወት ውስጥ ትልቅ ትርጉም ያላቸው ነበሩ።
ገና በስልጣን ዘመናቸው የሱልጣን ወጣትነት እድሜያቸው ሃያ ስድስት አመት ብቻ የነበረው ወጣትነት ህልማቸውን እውን ለማድረግ ጥሩ አጋጣሚ እንደሆነ በማመን የግዛቱን ክብር በማስፈን እና የነፃነት ፈላጊ በሆኑት ገዢዎች እጅ መምታት ችሏል። ነገር ግን የሱልጣኑ ጠንካራ እና የማይናወጥ ቁርጠኝነት አስገረማቸው፤ በሌቫንት የጃንበርዲ አል-ጋዛሊ አመፅ፣ በግብፅ አህመድ ፓሻ እና በቆንያ እና ማራሽ ክልሎች ቃላንደር ጃላቢ ሺዓ የነበረው እና በዙሪያው በመሰብሰብ በመንግስት ላይ ለማመፅ ወደ ሰላሳ ሺህ የሚጠጉ ተከታዮች።

የጦር ሜዳዎች
የኦቶማን ኢምፓየር በሱለይማን ዘመነ መንግስት አውሮፓን፣ እስያ እና አፍሪካን ጨምሮ ተጽእኖውን ለማስፋት ወደ ብዙ የጦር አውድማዎች ተንቀሳቅሷል። በ927/1521 ቤልግሬድ ያዘ፡ ቪየናንም በ935 ሂጅራ/1529 ከበበ፡ ግን ድል ሊነሳ አልቻለም። እንደገና ሞክሯል, እና እጣ ፈንታው ከመጀመሪያው የተሻለ አልነበረም. ዋና ከተማዋን ቡዳፔስትን ጨምሮ የሃንጋሪን አንዳንድ ክፍሎች ወደ ግዛቱ በመቀላቀል የኦቶማን ግዛት አደረጋት።
በእስያ ሱልጣን ሱሌይማን በ941 ሂ / 1534 ዓ.ም ጀምሮ በሶፋቪድ ኢምፓየር ላይ ሶስት ዋና ዋና ዘመቻዎችን ከፍቷል። የመጀመሪያው ዘመቻ ኢራቅን ከኦቶማን ኢምፓየር ጋር በመቀላቀል ተሳክቶለታል። በ955 AH/1548 ዓ.ም በሁለተኛው ዘመቻ ታብሪዝ እና የቫን እና የኤሪቫን ምሽጎች በግዛቱ ንብረት ላይ ተጨመሩ። ሦስተኛው ዘመቻ በ962 ሂ / 1555 ዓ.ም ሻህ ታህማስፕ ሰላም እንዲሰፍን አስገድዶ ኤሪቫን፣ ታብሪዝ እና ምስራቃዊ አናቶሊያን ለኦቶማኖች አሳልፎ ሰጥቷል።
በእሱ የግዛት ዘመን ኦቶማኖች በህንድ ውቅያኖስ እና በአረብ ባህረ ሰላጤ ላይ የፖርቹጋሎችን ተፅእኖ ገጥሟቸዋል ። የየመን ገዥ ኡዋይስ ፓሻ በ953 ሂጅራ/1546 ዓ.ም የታይዝ ቤተመንግስትን ያዘ። በእርሳቸው የንግስና ዘመን ኦማን፣ አል-አህሳ፣ ኳታር እና ባህሩ በኦቶማን ኸሊፋ አገዛዝ ስር ወደቁ። ይህ ፖሊሲ በመካከለኛው ምስራቅ ውሃ ውስጥ የፖርቹጋል ተጽዕኖ እንዲገደብ አድርጓል።
በአፍሪካ፣ ሊቢያ፣ አብዛኛው ቱኒዝያ፣ ኤርትራ፣ ጅቡቲ እና ሶማሊያ በኦቶማን ካሊፋ አገዛዝ ስር ወደቁ።

የኦቶማን የባህር ኃይል ልማት
የኦቶማን ባህር ኃይል ከሱልጣን ባይዚድ 2ኛ ዘመን ጀምሮ በከፍተኛ ሁኔታ አድጓል እና ከግዛቱ ጋር የሚዋሰኑትን ባህሮች የመጠበቅ ሃላፊነት ነበረው። በሱለይማን የግዛት ዘመን የባህር ሃይሉ ሃይል ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ጨምሯል ሃይረዲን ባርባሮሳ በሜዲትራኒያን ባህር ላይ የስፔንን የባህር ዳርቻ እና የመስቀልያ መርከቦችን ያጠቃ ሀይለኛ መርከቦችን ያዘዘ። ወደ ግዛቱ ከገባ በኋላ ሱልጣኑ "ካፑዳን" የሚል ማዕረግ ሰጠው.
ከሱልጣን ሱሌይማን ጎበዝ ባገኘው እርዳታ ምስጋና ይግባውና ኸይር አድ-ዲን በስፔን የባህር ዳርቻዎች ላይ ጥቃት በመሰንዘር በስፔን በሺዎች የሚቆጠሩ ሙስሊሞችን ታድጓል። እ.ኤ.አ. በ 935 ሂጅራ / 1529 እ.ኤ.አ. ሰባ ሺህ ሙስሊሞችን ከስፔን መንግስት ይዞታ ለማጓጓዝ ሰባት ጉዞዎችን ወደ ስፔን የባህር ዳርቻዎች አደረገ።
ሱልጣኑ በምእራብ ሜዲትራኒያን የባህር ኃይል ዘመቻ እንዲመራ ለከይር አድ-ዲን አደራ ሰጠው። ስፔን የእሱን መርከቦች ለማጥፋት ሞከረ, ነገር ግን በእያንዳንዱ ጊዜ አልተሳካም እና ከባድ ኪሳራ ደርሶበታል. ምናልባትም የከፋው ሽንፈት በ945 ሂጅራ/1538 ዓ.ም የፕሬቬዛ ጦርነት ነው።
የከይር አድ-ዲን መርከቦች ከሀብስበርግ ጋር ባደረጉት ጦርነት የፈረንሳይ መርከቦችን ተቀላቅለው በ950 ሂ/1543 ዓ.ም የኒስ ከተማን መልሶ ለመያዝ ፈረንሳዮችን ረዱ። ይህም ፈረንሳይ በፈቃዷ የፈረንሳይን የቱሎን ወደብን ለኦቶማን አስተዳደር አሳልፋ በመስጠት የፈረንሳይን ወታደራዊ ወደብ በምእራብ ሜዲትራኒያን ውቅያኖስ ለኦቶማን ኢምፓየር እስላማዊ የጦር ሰፈር እንድትሆን አድርጓታል።
የኦቶማን መርከቦች የእንቅስቃሴው አድማስ እየሰፋ ወደ ቀይ ባህር ዘልቆ በመግባት ኦቶማኖች ሱአኪን እና ማስሳዋን የያዙበት፣ ፖርቹጋላውያንን ከቀይ ባህር ያፈናቀሉበት እና የኢትዮጵያን የባህር ዳርቻዎች በመያዝ በእስያ እና በምዕራቡ ዓለም መካከል በኢስላማዊ አገሮች የንግድ ልውውጥ እንዲነቃቃ አድርጓል።

የስልጣኔ እድገት
ግርማ ሞገስ ያለው ሱልጣን ሱሌይማን የጠራ ጥበባዊ ጣዕም ያለው ገጣሚ፣ የሰለጠነ የካሊግራፈር ባለሙያ እና አረብኛን ጨምሮ በተለያዩ የምስራቅ ቋንቋዎች አቀላጥፎ የሚያውቅ ነበር። የከበሩ ድንጋዮች አይን ነበረው እና በግንባታ እና በግንባታ ተማርኮ ነበር ፣ ይህም በግዛቱ ውስጥ ጎልቶ ይታያል። በሮድስ፣ ቤልግሬድ እና ቡዳ ምሽጎችን እና ምሽጎችን በመገንባት በዋና ዋና ግንባታዎች ላይ ብዙ ወጪ አድርጓል። በግዛቱ ውስጥ በተለይም በደማስቆ፣ በመካ እና በባግዳድ መስጊዶችን፣ የውሃ ጉድጓዶችን እና ድልድዮችን ሰርቷል። በመዲናቸውም የስነ-ህንፃ ድንቅ ስራዎችን ገንብቷል። ተመራማሪው ጀማል አል-ዲን ፋሌህ አል ኪላኒ የሱለይማን ታላቁ የግዛት ዘመን የዑስማን ኢምፓየር ወርቃማ ዘመን ተደርጎ የሚቆጠር ሲሆን ይህም በዓለም ላይ እጅግ ኃያል መንግስት ስለነበረ እና የሜዲትራኒያን ባህርን ተቆጣጥሯል።
በእሱ ዘመን በኦቶማን ዘመቻዎች ላይ የተሳተፈው እና የራሱን ዘይቤ እስኪያዳብር ድረስ ብዙ የስነ-ህንፃ ስልቶችን የሚያውቅ እንደ መሐንዲስ ሲናን አጋን የመሰሉ በእስላማዊ ታሪክ ውስጥ በጣም ታዋቂዎቹ አርክቴክቶች ብቅ አሉ። በ964 ሂ/1557 ዓ.ም ለሱልጣን ሱሌይማን የገነባው በኢስታንቡል የሚገኘው የሱለይማኒዬ መስጂድ ወይም የሱለይማኒ መስጂድ በእስልምና ታሪክ ውስጥ ከታወቁት የስነ-ህንፃ ስራዎች አንዱ ነው።
በእሱ የግዛት ዘመን የኦቶማን ድንክዬዎች ጥበብ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል. አሪፊ በሱለይማን ዓብይ ዘመን የተከሰቱትን ፖለቲካዊ እና ማኅበራዊ ሁነቶች በቁም ነገር ዘግቧል። በዚህ ዘመን በርካታ ታላላቅ የካሊግራፍ ባለሙያዎች የላቀ ብቃት ነበራቸው፣ በተለይም ለሱለይማኒዬ መስጂድ ካሊግራፊ የፃፈው ሀሰን ኢፌንዲ ቻሌቢ ካራሂሳሪ እና መምህሩ አህመድ ቢን ካራሂሳሪ። የቁርኣንን ቅጂ በራሱ የእጅ ጽሁፍ ጻፈ ይህም የአረብኛ የፊልም አጻጻፍ እና የጥበብ ጥበብ ድንቅ ስራ ነው ተብሎ ይታሰባል። በ Topkapi ሙዚየም ውስጥ ተጠብቆ ይገኛል.
በሱልጣን ሱሌይማን ዘመን ብዙ ሊቃውንት ብቅ አሉ፡ በተለይም አቡ አል-ሱዑድ እፈንዲ “የሳውንድ አእምሮ መመሪያ ለቅዱስ መጽሃፍ ትሩፋት” ተብሎ የሚታወቀው ትርጓሜ ደራሲ።

ህግ እና አስተዳደር
ግርማ ሞገስ ያለው ሱልጣን ሱሌይማን በጣም ዝነኛ የሆነበት እና ከስሙ ጋር የተቆራኘበት በግዙፉ ግዛቱ ውስጥ ያለውን ህይወት የሚመራበት ህግ ነው። እነዚህ ህጎች በእርሳቸው የተረቀቁት ከሼክ አል-ኢስላም አቡ አል-ሱዑድ ኢፈንዲ ጋር በመሆን የግዛቱን ክልሎች ልዩ ሁኔታ ግምት ውስጥ በማስገባት እና ከእስልምና ህግ እና ልማዳዊ ደንቦች ጋር የሚጣጣሙ መሆናቸውን በማረጋገጥ ነው። እነዚህ ሕጎች፣ “Kanunname Sultan Suleiman” በመባል የሚታወቁት፣ ወይም የሱልጣን ሱሌይማን ሕገ መንግሥት፣ እስከ አሥራ ሦስተኛው ክፍለ ዘመን ሂጅራ (19ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.) መጀመሪያ ድረስ በሥራ ላይ ውለዋል።
ህዝቡ ሱልጣን ሱሌይማን ህግ ሰጪ ብሎ የሚጠራው ህግን በማውጣቱ ሳይሆን በትክክል በመተግበሩ ነው። ለዚህም ነው ኦቶማኖች በዘመኑ አውሮፓውያን ለሱሌይማን ይሰጡዋቸው የነበሩት እንደ “ታላቁ” እና “ግርማ” ያሉ የማዕረግ ስሞች ፍትህን ከሚወክለው “ህግ ሰጪ” ከሚለው ማዕረግ ጋር ሲነፃፀሩ ብዙም ጠቀሜታ ወይም ተፅእኖ የላቸውም የሚሏቸው።
የቃኑኒ ዘመን ግዛቱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ የደረሰበት ሳይሆን ታላቁ ግዛት እጅግ የላቀ አስተዳደራዊ ስርዓት የሚመራበት ዘመን ነበር።

የእሱ ሞት
ሱልጣን ሱለይማን ጂሃድን ፈጽሞ አልተወም። በኋለኞቹ ዓመታት፣ በሪህ ታምሞ ነበር፣ በዚህም ፈረስ መጋለብ አልቻለም። ይሁን እንጂ ለጠላቶቹ ኃይሉን ለማሳየት ጸንቷል. ሱለይማን የ74 አመቱ ሰው ነበር፣ ሆኖም የሀብስበርግ ንጉስ የሙስሊሞችን ድንበር እንደወረረ ሲያውቅ ወዲያው ወደ ጂሃድ ሄደ። በከባድ ህመም እየተሰቃዩ ቢሆንም በሸዋል 9/973 ሂጅራ (ሚያዝያ 29/1566 ዓ.ም) ከፍተኛ ጦር እየመሩ በግላቸው ሠራዊቱን መርተዋል። ከታላላቅ የክርስቲያን ምሽጎች አንዷ የሆነችው፣ እና ባሩድና መድፍ የተጫነች ወደ ሃንጋሪ ከተማ Szigetvarar ደረሰ። ሀኪሙ ወደ ጂሃድ ከመሄዱ በፊት በሪህ ምክንያት እንዳይወጣ መከረው። በታሪክ የማይሞት የሱልጣን ሱሌይማን ምላሽ "ለአላህ ስል ታግዬ ብሞት እወዳለሁ" የሚል ነበር።
ክብር ምስጋና ይግባውና ይህ ሱልጣን በጣም እርጅና ላይ ደርሶ ነበር, እና ግማሹን ዓለም በእሱ ቁጥጥር ስር አድርጎ ነበር, እና የምድር ነገሥታት በእጁ ላይ ነበሩ. በቤተ መንግሥት መኖር፣ በክፍሉ መካከል እየተዘዋወረ እና ተድላ ሊደሰት ይችል ነበር፣ ነገር ግን በእግዚአብሔር መንገድ ተዋጊ ሆኖ ለመውጣት አጥብቆ ጠየቀ።
በእርግጥም በሠራዊቱ ራስ ላይ ወጣ እና በሪህ መጨመሩ ምክንያት ፈረሱን መንዳት አልቻለም ስለዚህ የዚጌትቫር ከተማ ቅጥር እስኪደርስ ድረስ በጋሪ ተሸክሞ ነበር እና ከበባት። ሁለት ሳምንት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ የግንባሩን ምሽግ ተቆጣጥሮ ትግሉ ተጀመረና ትግሉ በረታ። ከግድግዳው ጥንካሬ እና ከክርስቲያኖች ምሽግ በመከላከል ረገድ ሙስሊሞች የገጠሙት እጅግ አስቸጋሪው ጦርነት ነበር።
ውጊያው እና ከበባው ለአምስት ወራት ያህል ቀጠለ እና የድል ጉዳዩ የበለጠ አስቸጋሪ ሆነ እና የሙስሊሞች ጭንቀት በድል አድራጊነት ጨመረ። እዚህ ላይ የሱልጣኑ ሕመም በረታና ፍጻሜው መቃረቡን ተሰማው ስለዚህ ሁሉን ቻይ የሆነውን አምላክ መማጸን ጀመረ እና ከተናገራቸው ነገሮች መካከል፡- “የአለማት ጌታ ሆይ!
ስለዚህ እግዚአብሔር የሱልጣን ሱለይማንን ጸሎት ተቀበለ እና ከሙስሊም መድፍ አንዱ ምሽግ ውስጥ ያለውን የባሩድ ማከማቻ በመምታቱ አሰቃቂ ፍንዳታ ፈጠረ እና ምሽጉን ሰፊ ክፍል ሰንጥቆ ወደ ሰማይ ከፍ አደረገው። እስላሞቹም ምሽጉን አጠቁ፣ ወረሩም፣ የሱለይማንያ ባንዲራም በግቢው ውስጥ ከፍ ባለ ቦታ ላይ ወጣ።
የድል ዜናው ሱልጣን በደረሰ ጊዜ እጅግ ተደስቶ ለዚህ ታላቅ በረከት እግዚአብሔርን አመሰገነ። "አሁን ሞት ደስ ይላል ለዚህ ደስተኛ ሰው ለዚህ ዘላለማዊ ደስታ እንኳን ደስ አለዎ። እግዚአብሔር ደስ ከሚላቸው እና በእርሱ ደስ ከሚላቸው መካከል አንዷ ይህች እርካታና እርካታ ያለው ነፍስ የተባረከች ናት" አለ። ነፍሱም ወደ ፈጣሪዋ ወደ ዘላለማዊው ገነት ሄደች እግዚአብሔር ቢፈቅድ በ974 ሂጅራ በ974 ዓ.ም / መስከረም 5 ቀን 1566 ዓ.ም.
ሚኒስቴሩ መህመድ ፓሻ ወራሽ ሱልጣን ሰሊም 2ኛን አስጠራ ድረስ የሱልጣኑን ሞት ዜና ደብቀዋል። መጥቶ በሲክትቫር የሱልጣኔት ስልጣንን ተቆጣጠረ፣ ከዚያም የሰማዕቱን የአባቱን ሥጋ ተሸክሞ ኢስታንቡል ገባ። በሱልጣን መህመድ ድል አድራጊ ሞት ላይ ብቻ የታየው የማይረሳ ቀን ነበር። ህዝበ ሙስሊሙ የሱልጣን ሱለይማንን ሞት ሰምቶ እጅግ አዘኑ። በአውሮፓ በኩል ክርስቲያኖች ከቀዳማዊ ባየዚድ እና መህመድ ድል አድራጊው መህመድ በኋላ በማንም ሞት ተደስተው አያውቁም ነበር ለአላህ ብሎ የተዋጋው ጦረኛ ሱልጣን ሱለይማን ሲሞት። የሞቱበትን ቀን በአል አደረጉት በአሥረኛው መቶ ክፍለ ዘመን የአገሪቷን ጂሃድ አራጊው አላህ ይርሀመው ሲሞት የቤተ ክርስቲያን ደወል በደስታ ጮኸ።

ከሜጀር ታምር ባድር ከማይረሱ መሪዎች መጽሃፍ የተወሰደ