ያለፈውን ታሪክ የማያስታውሱት ሊደግሙት ነው።
የአሁኑን ለመረዳት ከፈለጉ ያለፈውን አጥኑ።

የዛልቃ ጦርነት፡ ከከበረው ያለፈው ዘመን የተማርናቸው ትምህርቶች

የዛላቃ ጦርነት ወይም የዛላቃ ሜዳ ጦርነት የተካሄደው በ12 ረጀብ 479 ሂ / 23 ጥቅምት 1086 በአልሞራቪድ መንግስት ጦር መካከል ከአል ሙዕተሚድ ኢብን አባድ ጦር ጋር በተባበረ በካስቲሊያን ንጉስ አልፎንሶ ስድስተኛ ጦር ላይ ድል ተቀዳጅቷል።
ጦርነቱ የተካሄደው በደቡብ አንዳሉሲያ ዛላቃ በምትባል ሜዳ ላይ ነበር። ሜዳው የተሰየመው በእለቱ በፈሰሰው ከፍተኛ ደም ጦርነቱን በመሸፈኑ በጦር ሜዳ ላይ በተደጋጋሚ ታጋዮች ሲንሸራተቱ እንደነበር ይነገራል። የምዕራቡ ዓለም ታሪክ ጸሐፊዎችም በዚሁ የአረብኛ ስም ይጠሩታል።
ጦርነቱ የመስቀል ጦር ወደ እስላማዊው ጣይፋ ነገሥታት ምድር የሚያደርገውን የማያቋርጥ ግስጋሴ በማስቆም እና በአንዳሉዥያ የእስልምና መንግሥት መውደቅን ከሁለት መቶ ተኩል በላይ በማዘግየቱ በእስልምና አንዳሉሲያ ታሪክ ላይ ትልቅ ተፅዕኖ አሳድሯል።
ቅድመ ጦርነት
በአንዳሉሲያ የነበረው የኡመያ መንግስት ወድቆ የጣይፋ ንጉሶች ዘመን ተብሎ በሚጠራው ዘመን ተበታተነ፣ ብዙ ግጭቶች እና ጦርነቶች በብዙ ነገስታት መካከል ታይተዋል። ይህም በአንዳሉሺያ የሙስሊሞችን አቋም በማዳከም ወደ ወታደራዊ ድክመት በመምራት በሰሜን ተደብቀው የሚገኙ ክርስቲያኖች በእነርሱ ወጪ እንዲስፋፋ ዕድሉን ሰጠ።
በታይፋ ዘመን የአንዳሉሲያ መበታተን እና መከፋፈል በተቃራኒ ክርስቲያኖች በሊዮን እና በካስቲል መንግስታት መካከል በፈርዲናንድ ቀዳማዊ ፈርዲናንድ እጅ መሰረቱን ያደረጉ ሲሆን ይህም ሬኮንኩዊስታን የጀመረ ሲሆን ይህም ማለት ከእስልምና ይልቅ አንዳሉሲያን ወደ ክርስትና መመለስ ማለት ነው.
ይህ ጦርነት ከእርሱ በኋላ በልጁ አልፎንሶ ስድስተኛ የቀጠለ ሲሆን አልፎንሶ ቶሌዶን በ478 ሂ / 1085 ዓ.ም በያዘ ጊዜ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል፣ በአንዳሉሺያ ውስጥ እጅግ አስፈላጊ የሆነችውን ከተማ እና በዚያ ትልቁ የሙስሊም እምነት ተከታዮች። አልፎንሶ እንዲህ ሲል በግልጽ ተናግሯል፡- “የቀረውን የአንዳሉሺያ ክፍል እስካልመለሰ፣ ኮርዶባን ለሥልጣኑ እስካስገዛ፣ እና የግዛቱን ዋና ከተማ ወደ ቶሌዶ እስካልወሰደ ድረስ ዕረፍትን አያደርግም” በማለት መውደቁ ለቀሪው የአንዳሉስያ አስከፊ መዘዝ አመላካች ነበር።
የዚህ አሰቃቂ አደጋ አስከፊው ነገር የሙስሊም ታይፋ ነገሥታት ለማዳን ወይም ቶሌዶን ለመርዳት አልጣደፉም ነበር. በአንጻሩ አሳፋሪ አቋም ያዙ፣ አንዳንዶቹ አልፎ ተርፎም አልፎንሶን ለመርዳት ቢያቀርቡም፣ ሌሎች ደግሞ መንግሥቱን በሰላም መግዛቱን ለመቀጠል ከአልፎንሶ ጋር ያለውን ወዳጅነት ማጠናከር፣ አጋርነቱን እና ዓመታዊ ግብር መክፈል እንዳለበት ያምኑ ነበር። አንዳንድ የታይፋ መሳፍንት ሃይሎች በቶሌዶ ወረራ ላይ ተሳትፈዋል ከነዚህ መሳፍንት አንዱ ሴት ልጁን ሚስት ወይም ቁባት እንድትሆን ለአልፎንሶ አቀረበ!!
አልፎንሴ ስድስተኛ የታይፋ መሳፍንት ድክመት እና ፈሪነት አይቷል፣ ይህም በዋነኝነት ከቅንጦታቸው፣ ከነፍስ ባዶነታቸው፣ እና ጦርነትን እና ጂሃድን ከመጥላት የመነጩ፣ ምንም እንኳን ክብርን ለማግኘት እና የሃይማኖት እና የጥላቻ ቅሪቶችን ለመጠበቅ ብቸኛው መንገድ ቢሆንም። ስለዚህ፣ Alphonse VI የታይፋ ነገሥታትን ሙሉ በሙሉ ከማጥፋቱ በፊት ማዳከም አስፈላጊ መሆኑን ተመልክቷል። የሱ እቅድ በመጀመሪያ ሀብታቸውን በሁሉም ላይ ግብር በመጫን፣ ከዚያም መሬታቸውን፣ አዝመራቸውን እና አዝመራቸውን በተከታታይ ወረራ ማውደም እና በመጨረሻም ምሽጎቻቸውን እና መሬቶቻቸውን በተገኘው አጋጣሚ መውረስ ነበር።
የአልፎንሴ እቅድ ሙሉ በሙሉ የተሳካ ነበር እና የታይፋ ነገሥታት ድክመት ለእርሱ ግልጽ እና ተጨባጭ ሆነ። እነርሱን ንቋቸውና ንቋቸው ስለነሱ፡- “እያንዳንዱ በከሊፋዎቻቸውና በንጉሣቸው ስም የሚጠራ፣ እያንዳንዱም ራሱን ለመከላከል ሰይፍ የማይመዘግብ፣ ግፍንና ጭቆናን ከገዥዎቹ ላይ የማያነሳ እንዴት ብዬ እብዶችን ልተው እችላለሁ?” አለ። እንደ ተከታይ ቆጥሯቸዋል።
አልፎንሶ ቶሌዶን ከወረረ በኋላ የሴቪል ግዛት እና ገዥዋ አል-ሙተሚድ ኢብን አባድ ጎረቤት ሆነ። ከዚያም አል-ሙእተሚድ ከአልፎንሶ ጋር በመታረቅ፣ ከሱ ጋር በመተባበር እና ከሌሎች የታይፋ መኳንንት ጋር በመቃወም የሰራውን ስህተቱን ታላቅነት ተረዳ። መለኮታዊ እርዳታ ያልተጠበቀ እርዳታ ወይም ድጋፍ ካልሰጠው ሊገጥመው የሚችለውን አስከፊ እጣ ፈንታ አስደንግጦት ነበር። ስለዚህም ኢብን አባድ ከፈረንሳይ፣ ከጀርመን እና ከጣሊያን መጥተው ከነበሩት የመስቀል ጦርነት በጎ ፈቃደኞች በተጨማሪ በጀግኑ ልዑል በዩሱፍ ኢብኑ ታሽፊን የሚመራውን በጀግኑ ልዑል ዩሱፍ ኢብኑ ታሽፊን የሚመራውን ፊቱን ወደ ወጣቱ እና ኃያል የአልሞራቪድ መንግስት ማዞር ተፈጥሯዊ ነበር።
በአልፎንሴ VI እና በአል-ሙታሚድ መካከል ያለው ግጭት
አልፎንሶ የተለመደውን ኤምባሲውን ወደ አል-ሙእተሚድ በመላክ አመታዊ ግብር ሲጠይቅ የሁለቱ ንጉሶች ግጭት የጀመረው በ475 ሂጅራ/1082 ነበር። ኤምባሲው የሚመራው ኢብኑ ሻሊብ በሚባል አይሁዳዊ ሲሆን ግብሩ ጉድለት ያለበት ነው በሚል ምክንያት ለመቀበል ፈቃደኛ አልሆነም። ጥሩ ደረጃ ያለው ገንዘብ ካልተሰጠው የሴቪል ከተማዎች እንደሚያዙ አስፈራርቷል።
አል-ሙእተሚድ አይሁዳዊው ያደረገውን ባወቀ ጊዜ እንዲሰቀል እና የካስቲሊያን ባልደረቦቹን እንዲታሰሩ አዘዘ። የሕግ ሊቃውንትን ባማከረ ጊዜ አል-ሙእተሚድ በክርስቲያኖች ላይ ለመቆም ከወሰደው ውሳኔ ወደ ኋላ እንዳይል በመፍራት ይህንን ውሳኔ አጸደቁት። አልፎንሶን በተመለከተ፣ ተናዶ ወታደሮቹንና ወታደሮቹን ልኮ ለመበቀል፣ ለመዝረፍና ለመዝረፍ ነበር። እሱና ሰራዊቱ የሴቪልን ድንበር ወረሩ እና ለሶስት ቀናት ከበባት፣ ከዚያም ለቀቁት። በዚህ ኃይለኛ የመስቀል ጦርነት ማዕበል ውስጥ አል-ሙእተሚድ ለመከላከያ ቁርጠኛ አቋም ነበራቸው።
ከአልሞራቪድስ እርዳታ መፈለግ
አል-ሙእተሚድ ሰራዊቱን አሰባስቦ ሰራዊቱን አጠናከረ፣ ምሽጎቹን አስተካክሏል፣ አልፎንሶ ሁሉንም ለማጥፋት ለመስራት እንዳሰበ እና በሴቪል ያሉ ሙስሊሞች አቅማቸው እና አቅማቸው ውስን በመሆኑ እራሳቸውን መከላከል እንደማይችሉ ከተረዳ በኋላ ምድራቸውን የሚከላከልበትን መንገድ ሁሉ ወሰደ። ስለዚ፡ ኣልሙእተሚድ ነዚ ክርስትያን ንውግእ ሞሮኮ ኣልሞራቪድስን ረድኤትን ተወሲኑ። የአልሞራቪድ ግዛት የጂሃድ እና የጦርነት ግዛት ነበር፣ነገር ግን ይህ አስተያየት ድርድርን፣ እርቅን፣ እርቅን እና ሰላምን ለደህንነት እና መረጋጋት መንገድ አድርገው ከሚቆጥሩት አንዳንድ መሳፍንት ተቃውሞ ገጠመው። አልሞራቪዶችን እንደ አዲስ ጠላት ያዩአቸው መንግስታቸውን ሊነጥቁ ይችላሉ። አል-ረሺድ ለአባቱ አል-ሙእተሚድ፡- “አባቴ ሆይ መንግስታችንን የሚነጥቀንና የሚበትነን ሰው ወደ አንዳሉሲያችን ታመጣለህን?” አለው። አል-ሙእተሚድም እንዲህ ሲል መለሰ፡- “ልጄ ሆይ በአላህ እምላለሁ የእስልምና እርግማን በሌሎች ላይ እንደሚደርስ በእኔ ላይ የእስልምና እርግማን ይወርድብኝ ዘንድ አንዳሉሲያን ወደ ክህደት ቤት እንደመለስኩ፣ ለክርስቲያኖችም እንዳልተወው አይሰማም።በአላህ እምላለሁ ግመሎችን እረኛ ከአሳማ እረኛ ይሻለኛል።
በአል-ሙእተሚድ ብን አባድ የሚመራው የታይፋ ነገሥታት አልሞራቪዶችን እና አሚራቸውን ዩሱፍ ኢብን ታሽፊንን እንዲረዷቸው ተማፀኑ። አል-ሙእተሚድም ወደ ሞሮኮ ተሻግሮ ኢብኑ ታሽፊን አግኝቶ መልካም ነገርን ቃል ገባለት እና ለጥያቄው ተስማማ። ጥሪውን ተቀብሎ ወደ አንዳሉሲያ ለመሻገር አል-ሙእተሚድ ወደዚያ እና ወደ ኋላ ለሚመለሱት የአልሞራቪዶች መሰረት እንዲሆን የአልጄሲራስን ወደብ እንዲያስረክብ ደነገገ። አል-ሙእተሚድም በዚህ ተስማማ።
ወደ አንዳሉሺያ መሻገር
ዩሱፍ ኢብኑ ታሽፊን ወታደሮቹንና ትጥቆቹን አሰባስቦ ከዚያም በዳውድ ኢብኑ ዓኢሻ የሚመራ የፈረሰኞቹን ጦር ላከና ባህሩን አልፎ የአልጄሲራስን ወደብ ያዘ። በራቢአል አኪር 479 ሂጅራ / ኦገስት 1086 የአልሞራቪድ ሰራዊት ከሴኡታ ወደ አንዳሉሺያ መሻገር ጀመሩ። ብዙም ሳይቆይ መርከቦቹ የጅብራልታር ባህር መሃል ላይ እንደደረሱ ባህሩ መናወጥ እና ማዕበሉ ከፍ ብሏል። ኢብኑ ታሽፊን ተነሥቶ እጆቹን ወደ ሰማይ አወጣና፡- "አላህ ሆይ መሻገሬ መልካምና ለሙስሊሞች የሚጠቅም መሆኑን ካወቅክ ይህን ባህር እንዳሻግር አቅልለኝ፣ ካልሆነም እንዳላልፍ አስቸግሮኝ" አለ። ባሕሩ ጸጥ አለ፣ መርከቦቹም በባሕሩ ላይ እስኪቆሙ ድረስ በጥሩ ነፋስ ተጓዙ። ዩሱፍ ከነርሱ ወርዶ ለአላህ ሰገደ።
ዩሱፍ ኢብኑ ተሽፊን እና ወታደሮቻቸውን ጥሩ አቀባበል አድርገውላቸውና አዛዡ ዳውድ ኢብኑ ዓኢሻን ቀድመው ወደ ባዳጁዝ እንዲገፉ አዘዙ። እንዲሁም ሁሉም የአንዳሉሺያ ጦር በአል-ሙእተሚድ እንዲታዘዝ እና የአንዳሉሺያ ወታደሮች የራሳቸው ሰፈር እና አልሞራቪዶች የራሳቸው ክፍል እንዲኖራቸው አዘዘ። ዩሱፍ ከዚህ በፊት ከክርስቲያን ጦር ጋር ተዋግቶ ስለማያውቅ በእንቅስቃሴው ውስጥ በጣም ጠንቃቃ ነበር እና በአንዳሉሺያ አጋሮቹ ላይ እምነት አልነበረውም። ስለዚህም ጦርነቱ በባዳጆዝ ክልል እንዲሆንና ወደ አንዳሉሺያ ግዛት ዘልቆ መግባት እንደሌለበት ወስኗል።
አል-ዛላቃ እና ግልጽ ድል
አልፎንሶም እሱን ለመገናኘት የሙስሊሞችን ግስጋሴ ዜና በሰማ ጊዜ በዛራጎዛ ከተማ ዙሪያ ሲጭን የነበረውን ከበባ አስነሳ እና አዛዡን አል-ቡርሃንስን ከቫሌንሲያ አስጠርቶ በሰሜናዊ ስፔን እና ከፒሬኒስ ተራሮች ማዶ ላሉ ክርስቲያኖች ሁሉ የእርዳታ ጥሪን ላከ። የመስቀል ጦረኞች ከጣሊያን እና ከፈረንሳይ ወደ እሱ እየጎረፉ ነበር እና አገሩ እንዳትፈርስ ሙስሊሞችን በገዛ አገራቸው ሊገናኝ አስቦ ነበር። የሱ ሃይሎች በቁጥርም በመሳሪያም ከሙስሊሞች በለጠ እና እነዚህ የመስቀል ጦር ሰራዊቶች ከሙስሊሞች ካምፕ ሶስት ማይል ርቀት ላይ ሰፍረው "ጉሬሮ" በምትባል ትንሽ ወንዝ ብቻ ተነጥለው ሰፍረዋል። መነኮሳቱ እና ካህናቱ መጽሐፍ ቅዱሳቸውን እና መስቀላቸውን ይዘው የመስቀል ጦርን ተቀላቅለው የክርስቲያን ወታደሮችን አበረታቱ።
የሙስሊሙ ሃይሎች ወደ አርባ ስምንት ሺህ የሚጠጉ ተዋጊዎች ይገመቱ ነበር፣ እሱም በሁለት ትላልቅ የአንዳሉሺያ ሃይሎች የተከፈለ። ቫንጋርዱ የሚመራው በአል-ሙእተሚድ ሲሆን የአልሞራቪድ ሃይሎች የኋላውን ተቆጣጠሩ እና ለሁለት ተከፍሎ ነበር። የመጀመሪያው በዳውድ ኢብኑ ዓኢሻ የሚመራ የበርበር ፈረሰኞችን ያካተተ ሲሆን ሁለተኛው ክፍል ደግሞ በዩሱፍ ኢብኑ ታሽፊን የሚመራው ተጠባባቂ ነበር።
ሁለቱ ጭፍራዎች ለሦስት ቀናት እየተፋጠጡ ቆዩ። የአልፎንዝ ጦርነቱ ቀን በመወሰን ሙስሊሞችን ለማታለል ያደረገው ሙከራ አልተሳካም። ጦርነቱ የመጀመርያው ብርሃን አርብ ረጀብ 12፣ 479 ሂጅራ / ጥቅምት 23/1086 ዓ.ም በተከፈተው ጦርነት የመስቀል ጦርነት ባላባቶች የአንዳሉሺያ ጦርን ባቀፈው የሙስሊም ግምባር ዘብ ላይ በከፈቱት የመብረቅ ጥቃት ተጠናቀቀ። የሙስሊሞች ሚዛኑ ተበሳጨና ፈረሰኞቻቸው ወደ ባዳጆዝ አፈገፈጉ። አል-ሙእተሚድ ኢብኑ አብድ ብቻ ከትንሽ ባላባት ጋር ጸንቶ የቆመ ሲሆን እነሱም አጥብቀው ይዋጉ ነበር። አል-ሙእተሚድ ክፉኛ ቆስሏል፣ ብዙ የአንዳሉሺያ ወታደሮችም ተገድለዋል፣ እናም ሊሸነፉ ተቃርበው ነበር። በተመሳሳይ ጊዜ, Alphonse የአልሞራቪድ የቅድሚያ ጥበቃን በማጥቃት ከቦታ ቦታቸው አስወጥቷቸዋል.
የሙስሊሙ ሃይሎች የተጋለጠበት ይህን መከራ ሲያጋጥመው ዩሱፍ እጅግ በጣም ጎበዝ በሆነው አዛዡ በሰር ብን አቢ በከር አል-ላምቶኒ የሚመራውን የበርበር ጦር ላከ። የጦርነቱ ሂደት ተለወጠ፣ ሙስሊሞችም መረጋጋት ጀመሩ፣ እናም በክርስቲያኖች ላይ ከባድ ጉዳት አደረሱ። ይህ በእንዲህ እንዳለ ኢብኑ ታሽፊን ወደ አንድ የፈጠራ እቅድ ወሰደ። ክርስቲያኑን ከፋፍሎ ካምፓቸው ደረሰ፣ ጦር ሰፈሩን አስወግዶ በእሳት አቃጠለው። አልፎንሶም ይህንን አሳዛኝ ሁኔታ ሲመለከት በፍጥነት አፈገፈገ እና ሁለቱ ወገኖች በጠንካራ ጦርነት ተፋጠጡ። የአልሞራቪድ ከበሮዎች ነጎድጓድ መስማት የተሳናቸው ነበር፣ እና ብዙዎቹ ከሁለቱም ወገን በተለይም በካስቲሊያውያን መካከል ተገድለዋል። ከዚያም ኢብኑ ታሽፊን በክርስቲያኖች ላይ የመጨረሻውን ሽንፈት ነካባቸው። ታላቅ ድፍረት ያላቸውን አራት ሺህ ተዋጊዎች እና የጂሃድ ፍላጎት ያላቸውን ጥቁር ጠባቂውን ወደ ጦር ሜዳ እንዲወርዱ አዘዘ። ብዙ ካስቲሊያውያንን ገደሉ፣ እና ከመካከላቸው አንዱ አልፎንሶን ጭኑ ላይ መውጋት ችሎ ነበር፣ ይህ ጩኸት ህይወቱን ሊያሳጣው ተቃርቧል።
አልፎንዝ እሱና ሰራዊቱ ጦርነቱን ከቀጠሉ ሞት እንደሚገጥማቸው ስለተገነዘበ ጥቂት ፈረሰኞቹን አስከትሎ በጨለማ መሸሽ ጀመረ። ከአራት መቶ በላይ አልነበሩም, አብዛኛዎቹ ቆስለው በመንገድ ላይ ሞተዋል. አንድ መቶ ባላባቶች ብቻ ተረፉ።
ከድል በኋላ
በዛላቃ የሙስሊሞች ድል ታላቅ ድል ሲሆን ዜናውም በመላው አንዳሉሺያ እና ሞሮኮ ተሰራጭቷል እና ሙስሊሞችም እጅግ አበረታተዋል። ሆኖም ሙስሊሞቹ የቀሩትን የክርስቲያን ቅሪቶች በማሳደድ ወደ ካስቲል ምድር በመዘዋወር ድላቸውን ለመጠቀም አልሞከሩም። ከአልሞራቪዶች እርዳታ ለመፈለግ ዋናው ምክንያት የሆነውን ለመመለስ ወደ ቶሌዶ ለመዝመት እንኳን አልሞከሩም. ኢብኑ ታሽፊን የበኩር ልጁን መሞት ዜና ከደረሰው በኋላ ካስቲላውያንን ለማሳደድ ይቅርታ ጠየቀ።
ይህ ወሳኝ ጦርነት የታይፋ ነገሥታት ለአልፎንሶ 6ኛ ግብር መክፈል አቆሙ። ይህ ድል ምዕራባዊ አንዳሉሺያን ከአውዳሚ ወረራ ታድጓል፣ ካስቲሊያውያን ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውን ኃይሎቻቸውን እንዲያጡ፣ የአንዳሉሺያውያንን ተስፋ እንዲያንሰራራ እና ለክርስቲያኖች ያላቸውን ፍርሃት እንዲሰብር አድርጓል። በአልፎንሶ እጅ ሊወድቅ የነበረውን የዛራጎዛን ከበባ አነሳ። ይህ ጦርነት መላው አንዳሉሲያ በክርስቲያኖች እጅ እንዳትወድቅ ያደረገ ሲሆን የእስልምና ሃይማኖትን በአንዳሉሺያ ሁለት መቶ ተኩል ያህል አስረዘመ።
ከድሉ በኋላ አንዳሉሳውያን ከውጊያው በፊት የጀመሩትን ስልታቸውን ቀጠሉ፡ እርስ በርሳቸው መፋለም፣ ለስልጣን መፎካከር እና እርስ በርስ በሚያደርጉት ጦርነት የክርስቲያን ነገስታት እርዳታ መፈለግ። ከዚያም ኢብኑ ታሽፊን ፍጥጫውን እንዲያቆምና በአገዛዙ ስር አንድ ለማድረግ አንዳሉሲያን ወረረ።

የማይረሱ ቀናት በሻለቃ ታምር ባድር ከተሰኘው መጽሃፍ የተወሰደ